ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΛΑ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΣΤΟ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟ ΤΟΥ ΑΚΗ ΤΣΟΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ

Οι καιροί είναι πονηροί, αυτό πέραν πάσης αμφισβητήσεως. 

Προκαλούν πόνο και θέλουν κόπο. Ο πόνος δεν αφορά μόνο τα κοινωνικο-πολιτικά διαδραματιζόμενα γύρω μας, αλλά πλέον και καταστάσεις που μας αγγίζουν άμεσα, επηρεάζοντας ευθέως τη ζωή μας. Η γενιά μου, των σημερινών πενηντάρηδων, αλλά και όλοι οι άλλοι οι νεαρώτεροι, δεν έχουμε ζήσει καταστάσεις αξιόλογης κοινωνικής επικινδυνότητας  μέχρι τώρα.  Μόνο λίγη δικτατορία φάγαμε στη μούρη, κι αυτή μέσα στο σχολείο – κι όχι έξω, στον κοινωνικό στίβο –  με τη βέργα των δασκάλων στο δημοτικό, την καθαρεύουσα στο γραπτό λόγο και, κυρίως, με τα βιβλία της Ιστορίας, που αποσιωπούσαν  γεγονότα κι έκαναν την χονδροειδή προπαγάνδα τους. Τα ξερονήσια είναι παλιότερης γενιάς προνόμια και το ξύλο στην ΕΣΑ παράσημο των ολίγων. Θεωρώ και το  Πολυτεχνείο ως εμπειρία λίγων. Για τους περισσότερους ήταν εξ αρχής και παραμένει ακόμα μια νυχτερινή γεμάτη κόκκους εικόνα ενός τανκ που σπάζει μια καγκελόπορτα. Το οικειοποιήθηκαν, ωστόσο, απαξάπαντες μετά τη μεταπολίτευση, και τα κόμματα και το λαϊκό αίσθημα και ο τηλεοπτικός λόγος, και δη ο επετειακός ( ο οποίος στα σχολεία δημιουργεί πλέον περίεργα  νεοπλάσματα στη μνήμη των παιδιών με  υβρίδια copy – paste  τύπου “17 Νοεμβρίου 1940”).
Βασικός φορέας υλοποίησης του συνθήματος ‘ψωμί, παιδεία, ελευθερία” κατέστη, με ομοβροντία της λαϊκής βούλησης το ΠΑΣΟΚ. Και μετά τα πράγματα πήραν τον ιστορικό τους δρόμο. Εν πολλοίς, όμως, αν κάνουμε έναν απολογισμό τριακονταετίας το ΠΑΣΟΚ το προώθησε το αίτημα: δεν είναι μόνο οι ευκαιρίες πλουτισμού που δημιούργησε, είναι η ίδια η πολιτική στόχευση να ανέλθουν οικονομικά και κοινωνικά οι μικροαστοί. Ζήσαμε όντως επί των χρυσών ημερών του ΠΑΣΟΚ και μια νέα ελευθερία λόγου και έκφρασης – βεβαίως και στην Παιδεία, όπου το βασικό αίτημα ήταν κι εκεί η περισσότερη ελευθερία (περισσότερη, με έννοια ποσοτική, βέβαια, για να μην παρεξηγηθώ, και όχι ποιοτική).
Μέσα σ’  αυτόν τον κυκεώνα των κοινωνικών ανακατατάξεων, τον ευπαθή εκδημοκρατισμό, την απόλαυση της πληρωμένης βέβαια με αίμα, αλλά θεωρούμενης ως αυτονόητης, πλέον, ελευθερίας, και το ταχύτατα μεταβαλλόμενο κοινωνικό, οικονομικό  και αστικό τοπίο, θεωρώ ότι “ξεχάσαμε” ως γενιά να μεταφέρουμε την όποια ιστορική μας εμπειρία  στους απογόνους μας. Η καταστροφή των φακέλλων της Χούντας και η καύση τους στη Χαλυβουργική, καταστροφή την οποία και εγώ είχα με μεγάλο θυμό τότε επικροτήσει, ανήκει σε εκείνη την προσπάθεια να σβήσουμε τον ακροδεξιό ιστορικό εφιάλτη από τη μνήμη. Η σύληση, η παραμέληση και η ερήμωση των βασιλικών ανακτόρων παρεμφερών παρορμήσεων πράξεις ήταν.  Εξερράγη εκείνο τον καιρό ένα μίσος προς το πρόσφατο μετεμφυλιακό παρελθόν που ταυτίστηκε πολιτικά με τα πεπραγμένα της Δεξιάς (παρ’ όλη τη διακήρυξη περί  εθνικής συμφιλίωσης, με την αναγνώριση της εθνικής αντίστασης από τον Α. Παπανδρέου).
Από τότε μέχρι τώρα έχουν αλλάξει πολλά. Μακριά και πέρα από το πασοκικό όραμα της πολυπόθητης αλλαγής. Χρήματα αλλάξαν πολλές φορές χέρια, δημόσιες υπηρεσίες έγιναν κομματικά φέουδα, η “μίζα” μπήκε επισήμως  στο λεξιλόγιό μας. Δεν έχει νόημα να κατηγορήσω το ΠΑΣΟΚ. Το ΠΑΣΟΚ διέφθειρε μια κοινωνία που προσήλθε έτοιμη “σαν από καιρό” να διαφθαρεί. Και διεφθάρη με απίστευτα μεγάλη ταχύτητα, τέτοια που σε αναγκάζει να αναζητήσεις βαθύτερες δομές του νεοελληνικού κοινωνικο-πολιτικού γίγνεσθαι και του ψυχισμού  που ονομάζουμε “νεοέλληνας”.  

Ήδη, μεσούσης της δικτατορίας, ο “κόσμος” έκρινε σπουδαία την αξία της ασφάλειας (ναι, αυτής που πήγαινε μαζί με την ησυχία και την τάξη) και όχι της αντίστασης κατά της αρχής, η δε κοινωνία προχωρούσε σε ραγδαία αστικοποίηση. Τα συλλογικά αιτούμενα ήταν η έξοδος από την επαρχιώτικη φτώχεια και τη μετεμφυλιακή μιζέρια και βέβαια η κοινωνική άνοδος. Το τονίζω αυτό διότι υπάρχει μια εκ των υστέρων εξωραϊστική αντίληψη για τη στάση των Ελλήνων τον καιρό της δικτατορίας, λες και τα ρίσκα του Παναγούλη, ή οι αγωνίες των φοιτητών στη Νομική, απηχούσαν και το κοινό αίσθημα. Όχι, το κοινό αίσθημα το απηχούσαν οι ελληνικές ταινίες, τα μιούζικαλ του Δαλιανίδη και η Βουγιουκλάκη. Το κοινό αίσθημα το εξέφραζε η αρχόμενη τουριστική “ανάπτυξη” των νησιών, η, καινούργια τότε, έννοια της “αξιοποίησης”, ή το γκρέμισμα της Βίλας Μαργαρίτας,  στη συμβολή Αλεξάνδρας και Β. Σοφίας, εκεί που τώρα βρίσκεται το μέγαρο (!) της Εθνικής Τράπεζας. (Τα φοινικόδεντρα του παλαιού κήπου μόνο λυπήθηκαν οι κατασκευαστές και τα έσωσαν χαντρώνοντάς τα ανάμεσα στο μπετόν).

Ας είμαστε ειλικρινείς στην ιστορική μας αποτίμηση, για να μπορέσουμε τουλάχιστον να κατανοήσουμε τι μας συμβαίνει τώρα δα και πώς βρεθήκαμε στη θέση που είμαστε ως λαός και ως κράτος. Αυτό που εγώ ονομάζω “το μίασμα του Πασόκ” εκκολαπτόταν επί χρόνια στο παχύ έντερο της δικτατορικής Ελλάδας.

Κι από τους “νέους τους χλιαρούς” της γενιάς μου, όπως λέει κι ο Πορτοκάλογλου, που δεν περάσαμε ούτε μεγάλες φτώχειες, ούτε μεγάλες κοινωνικές και πολιτικές συμφορές και, κυρίως, ούτε πολέμους, άλλοι κρατηθήκαν στο περιθώριο, αδύναμοι να ενταχθούν, να προσαρμοστούν και να καρπωθούν τα κοινωνικά και οικονομικά αγαθά της τριακονταετίας, άλλοι μπήκαν και χόρεψαν αναγκαστικά, για την επιβίωση ή την καριέρα, με περισσότερες ή λιγότερες παράπλευρες απώλειες, ανάλογα, κι άλλοι πέσαν με τα μούτρα στο κατσαρολάκι με το μέλι, συγχρόνως  κάνοντας τραμπολίνο στο πλατώ της Αριστεράς.
Οι καιροί είναι πονηροί και προκαλούν πόνο.
Ο κόπος είναι να σταθούμε όρθιοι και ν’  αντέξουμε να ρυθμίζουμε καθημερινά τη ζωή μας ως “το αντίπαλο δέος” της συμφοράς.